Insect

Insect
Sinemada sürrealizmin Çek üstadı Jan Švankmajer son filmi olarak nitelediği Insect'te belgesele göz kırpan yarı kurmaca bir anlatıyla seyircisini selamlıyor. Kitaplara önsöz yazılıyor da filmlerin başı kel mi diyerekten yönetmenin filmin tanıtımını bizzat üstlenmesiyle başlayıveriyor film. Švankmajer filminin 1922 tarihli, Čapek Kardeşler imzalı Böcek Oyunu piyesinin çalakalem bir uyarlaması olduğunu söylüyor kameraya. Yalnız eserin aleni toplumsal kritiğinin bu uyarlamada silkelendiğinin de uyarısını yapıyor bir yandan. Herhangi bir ahlaki mesaj, manidar bir psikolojik derinlik hedeflenmiyor yani. Peki ne yapıyor bu metinle Švankmajer? Kendine has o büyüleyici filmciliğinin a-acayip kreatif süreçlerini neden böyle bir anlatıyla ifşa ediyor? Hani neredeyse neden böyle davranıyor diye sorası geliyor insanın. Sonra sonra anlıyorsunuz. Alegorisini insan davranışlarını böceklere uydurarak kuran orijinal eserden alıp içgüdüseli mesele ediniyor usta yönetmen kendine. Yaratıcılığının, esin kaynaklarının özüne inmek istiyor sanki. Rasyonel açıklamalarıyla değil de, rastgele, bilinçsiz ve amaçsız yakalayabilmek istiyor yetilerini. Amatör bir tiyatro grubunun provalarının provalarının provasına kadar götürüyor gözlemini. Kurmaca kısımlar her an kamera arkasına geçilme tehdidiyle karşı karşıya. Bir büyü bozumu söz konusu. Švankmajer oyuncularının ve teknik ekibinin etrafında sette dolaşırken görüntüleniyor. Oyuncuların rüya görme yetenekleri belgeleniyor. Yönetmenin alametifarikası stop-motion animasyon teknikleri hakkında ayaküstü bilgilendirmeler yapılıyor. Bunun yanı sıra film mendebur karakterleriyle insanı en tiksinç böcekten daha tiksinç göstererek Čapek Kardeşlerin oyununun altmetnini birebir karşılar gibi oluyor bir an. Fakat sonra tekrar gevelemeler başlıyor, vesaire. Sanatçının ve sanatının davranışsal bir okumasına çıkıyorsa da Insect, biraz fazla havada kalıyor maalesef. Filmin yapım sürecinin anlatıya dahil edilmesi de senaryonun bıktırıcı keyfekederliğinin üzerini örteceğine altını çiziyor. Sonuçta tuhaf olmasına tuhaf ve aynı zamanda hem komik hem de öldüresiye sıkıcı olabilen bir tekne kazıntısıyla kariyer kapanışını yapmış oluyor 83 yaşındaki Švankmajer.
Yıl: 2018
Yönetmen: Jan Švankmajer
Senaryo: Josef & Karel Čapek (piyes), Jan Švankmajer (uyarlama)
Süre: 98 dk
Oyuncular: Jirí Lábus, Jan Budar, Ivana Uhlírová, Jaromír Dulava, Kamila Magálová, Norbert Lichý

 Yorum Gönder