Manzaralar: Saving Private Ryan

Eri Haklamak
Hemen söyleyeyim bu denemenin kendisi aslında bizzat bir kuşatma alanı. Onun ima ve göstergelerinin anında saygısızlık ve hakaret yaftası yiyip, içeriğinin fikirsel resmi dâhilinde yazınsal bir ölüm kalım meselesini tetiklemesi işten bile değil. Konumuz Steven Spielberg'ün, bayrak ve milliyet yalanını teşvik etmekten başka pek bir halta hizmet etmeyen savaş epiği Saving Private Ryan'da farkında olmadan çektiği müthiş seks sahnesi. Bu sahne ki tüm acıklılığı ve çarpıcılığıyla, Er Stanley Mellish'in ölüm sahnesi aynı zamanda. Beni bu okumaya iten sebeplerin en başında Spielberg'ün kan ve et tutkusuyla gözünü karartarak vahşetin dehlizlerinde kendini kaybettiği neredeyse fetişistik savaş fantezisi geliyor. Demem o ki burada ifade edilecek olanın saklandığı kuytu hâlihazırda ayak basılmamış bir yer değil. Yönetmenin kendisinin ayak izleri var burada bir kere. Buna karşılık ben onun farkında olmayışından bahsediyorum, nasıl oluyor? Seksüel bağlamının farkında değil ama gücünün farkında. Bir entelektten çok bir sezi iş üstünde.
Gelelim Mellish'e. Filmde şu veya bu şekilde empati kurduğumuz delikanlılardan biri o. Sert görünen yufka yürek tiplemesi onu filmin merhametinin merkezi kılıyor. Kurtarılacak Er Ryan'a, vatan millet sakaryanın, göz boyayan ama beş para etmez bir kahramanlık idealinin resmi olan Er Ryan'a karşı, insan olup olamamaya dair etten ve kemikten bedensel bir yakarışın tezahürü, Saving Private Ryan'ın İsa'sı olarak feda ediliyor bu Yahudi asker. İşte tam da bu yüzden filmin en can alıcı sahnesine o imza atıyor.

Şimdi bu noktada şunu ifade etmemde fayda var. Bu sahnenin erotik okumasının özünde herhangi bir eşcinsel ajanda yok. Bu iki bireyin ikisinin de erkek oluşları kültürel zorunlulukların sonucu olduğu kadar önemsiz de. Ve fakat bu, burada iki birey olduğu gerçeğini değiştirmiyor. Öyle ki varoluşlarını bedenen müthiş bir arzu ve direnişle ifade ettikleri ölçüde hayata tutunacak, savaş meydanında iki birey. Pusu kurduğu binada düşman askeriyle karşılaşan Mellish birden kendini onun kollarında buluyor. Can havliyle kucak kucağa bir debelenme başlıyor.
Bir hakimiyet mücadelesi bu. Freudcu, cinsel esaslı yaşam ve ölüm içgüdülerinin eşlik ettiği bir erotizm sahnesi. Silahsız kaldıkları sanılan erlerin kaba kuvvet dövüşlerini layığıyla sonlandıracak nihai silah fallusun da bir bıçak olarak çekilişi ve nihayetinde penetrasyon ile beraber. Direniş süreci ve sonunda pes edişte ölümün burada Eros ile an be an sıcak temasında orgazma dair bir şeyler var. Fransa topraklarında la petite mort... Bu hiç de petite değil elbette. Bu insanın başına gelip gelebilecek orgazmların en büyüğü, en son sözü söyleyeni. Ölüm.

Adam Goldberg Mellish rolünde özellikle bu sahnede yüzüyle müthiş oynuyor. Onun âdeta ölümle seviştiğinin farkında yüz ifadesi aynı anda hem müthiş bir yeis, acı ve hınç, hem de ürperten bir haz, kabul ve teslimiyetle parlıyor.
Saving Private Ryan benim için işte tam bu noktada başlayıp bitiyor. Meselesinin hakiki insani yönüne dair derinlikli bir şeyler "kurtarabildiği" yegâne kısım bu çünkü. Ve yine bu yüzden aynı kısmın üzerine sıkça konuşulmuşluğu, kesilip video platformlarında paylaşılmışlığı, insanları böylesi etkilemişliği de beni hiç şaşırtmıyor.

 Yorum Gönder